.png)
سرطان پستان در ایران: آنچه باید بدانیم تا دیرتر نشود
روز پایانی هفته‌ی ملی سلامت بانوان ایران (سبا)1405
در میان همه‌ی سرطان‌هایی که بانوان ایرانی با آن مواجه می‌شوند، سرطان پستان جایگاهی ویژه و نگران‌کننده دارد: نزدیک به ۲۸ درصد از سرطان‌های زنان در ایران را تشکیل می‌دهد و همچنان در رتبه‌ی نخست قرار دارد.
تفاوتی که باید جدی گرفته شود: سن تشخیص
مطالعات اپیدمیولوژیک نشان می‌دهند زنان ایرانی، به‌طور میانگین، حدود یک دهه زودتر از زنان کشورهای غربی به سرطان پستان مبتلا می‌شوند — بیشترین بروز آن در بازه‌ی سنی ۴۵ تا ۵۵ سالگی است. این یافته نشان می‌دهد سیاست‌های غربالگری که در کشورهای غربی طراحی شده‌اند، نمی‌توانند بی‌کم‌وکاست برای جمعیت ایرانی به کار گرفته شوند.
دستورالعمل داریم؛ چالش اصلی، اجراست
نکته‌ی مهمی که باید به‌روشنی بیان شود: ایران فاقد دستورالعمل غربالگری نیست. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دستورالعمل رسمی «برنامه‌ی ملی غربالگری و تشخیص زودهنگام سرطان پستان» را از طریق شبکه‌ی بهداشت اولیه کشور (خانه‌های بهداشت، بهورزان، مراقبان سلامت و ماماها) دارد — با فرآیند مشخص معاینه‌ی بالینی، معیارهای ارجاع، و مسیر الکترونیکی پیگیری بیماران.
چالش اصلی، اجرای کامل و یکپارچه‌ی این دستورالعمل در سطح کشور است. مروری نظام‌مند که در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۵ میلادی) در نشریه‌ی Iran Journal of Public Health منتشر شد و ۱۲۹ مطالعه‌ی بیست سال اخیر را بررسی کرد، نشان داد غربالگری در عمل بیشتر به‌صورت فرصت‌طلبانه (یعنی فقط زمانی که فرد خودش مراجعه می‌کند) انجام می‌شود، نه با پوشش سازمان‌یافته و فراگیر. بر همین اساس، وزارت بهداشت از سال ۲۰۲۶ در حال طراحی و اجرای پایلوت یک برنامه‌ی جامع‌تر غربالگری سه سرطان (پستان، دهانه‌ی رحم، روده‌ی بزرگ) در قالب برنامه‌ی پزشکی خانواده، در چند استان کشور است.
پیامد این شکاف اجرایی، در آمار دیگری هم خود را نشان می‌دهد: پژوهشی در کرمان (۲۰۲۵) گزارش داد حدود ۷۰ درصد از زنان ایرانی در مراحل پیشرفته‌ی بیماری تشخیص داده می‌شوند. مطالعه‌ای دیگر در ارومیه نشان داد تنها ۱۲ درصد از زنان شرکت‌کننده تا آن زمان حتی یک‌بار ماموگرافی انجام داده بودند.
چرا تشخیص زودهنگام این‌قدر اهمیت دارد؟
شواهد علمی نشان می‌دهند غربالگری منظم با ماموگرافی می‌تواند مرگ‌ومیر ناشی از سرطان پستان را تا ۱۵ تا ۲۵ درصد کاهش دهد — اما این سود در سطح جمعیت، به میزان پوشش و یکپارچگی اجرای برنامه بستگی دارد، نه صرفاً وجود دستورالعمل.
پس چه باید کرد؟
تا زمانی که اجرای کامل برنامه‌ی ملی غربالگری در سراسر کشور تکمیل شود، آگاهی و اقدام فردی نقش حیاتی دارد:
- خودآگاهی پستان: آشنایی با حالت طبیعی بدن خود و توجه به هر تغییر غیرعادی (توده، تغییر شکل، ترشح غیرطبیعی)
- معاینه‌ی بالینی: مراجعه‌ی منظم به پزشک یا مرکز بهداشت برای معاینه، به‌خصوص برای زنان بالای ۴۰ سال
- ماموگرافی: با توجه به سن زودتر ابتلا در زنان ایرانی، مشورت با پزشک درباره‌ی زمان مناسب شروع ماموگرافی
- توجه به سابقه‌ی خانوادگی: اگر در خانواده‌ی نزدیک سابقه‌ی سرطان پستان وجود دارد، این موضوع را حتماً با پزشک در میان بگذارید
برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص سرطان پستان اینجا را کلیک کنید.
پیام پایانی
هدف این نوشته ترساندن نیست؛ هدف، جایگزین‌کردن ناآگاهی با دانش دقیق است. دستورالعمل‌های لازم برای تشخیص زودهنگام در کشور وجود دارند؛ گام بعدی، دسترسی و مراجعه‌ی هر یک از ماست.
منابع: دستورالعمل برنامه‌ی ملی غربالگری و تشخیص زودهنگام سرطان پستان، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (۱۴۰۳)؛ Dehkordi PR و همکاران، Iran Journal of Public Health (۲۰۲۵)؛ مطالعه‌ی کیفی موانع غربالگری، کرمان (۲۰۲۵)؛ مطالعه‌ی تعیین‌کننده‌های ماموگرافی، ارومیه.
.png)